Gelenekselden Çağdaşa: İnsan Hakları Perspektifinden Güvenlik Paradigmasına İlişkin Bir İnceleme
Özet Görüntüleme: 20
/ 
PDF İndirme: 9
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.18445803Özet
Bu çalışma, güvenlik kavramının etimolojik kökeni olan Latince securitas teriminden yola çıkarak, kavramın tarihsel süreçte geçirdiği paradigmal dönüşümü ve insan haklarıyla kurduğu dinamik ilişkiyi analiz etmektedir. Araştırmada güvenlik; sadece endişeden arınmışlık halini ifade eden edilgen bir durum değil; nesnel, öznel, ontolojik ve kolektif boyutları kapsayan, tehditlerin bertaraf edilmesine odaklanan çok katmanlı ve yöntemsel bir yapı olarak ele alınmaktadır. Modern güvenlik paradigmalarının kuramsal temelleri; Hobbes, Locke ve Rousseau’nun doğa durumu üzerinden geliştirdikleri otorite, özgürlük ve mülkiyet eksenli yaklaşımlarıyla ilişkilendirilmektedir. Özellikle Soğuk Savaş sonrası dönemde hız kazanan küreselleşmenin, devleti yegâne referans nesnesi gören askeri ve realist anlayışı aşındırdığı; güvenliğin kapsamının ekonomik, sosyal, çevresel ve siber alanlara yayıldığı vurgulanmaktadır. Günümüzde sınır aşan suçlar, küresel salgınlar ve teknolojik riskler karşısında devlet merkezli bekâ anlayışının yerini birey odaklı "insani güvenlik" yaklaşımına bıraktığı görülmektedir. Araştırma sonucunda, güvenliğin salt bir savunma refleksi değil, bireyin temel haklarını gerçekleştirmesine imkân tanıyan siyasal bir zemin olduğu saptanmıştır. Bu bağlamda, modern güvenlik politikalarının meşruiyetinin ancak insan onuru, eşitlik ve evrensel hakları önceleyen rasyonel bir denge üzerine inşa edilmesiyle mümkün olacağı, küresel istikrarın ise güvenlik ile insan haklarını güçlendiren bir perspektifle sağlanabileceği sonucuna varılmaktadır.
Anahtar kelimeler: Güvenlik, insan hakları, güvenlik paradigmaları, insan güvenliği küreselleşme.
Referanslar
Acar, Ü., & Urhal, Ö. (2007). Devlet-Güvenlik-İstihbarat-Terörizm. Ankara: Adalet Yayınları.
Arends, J. F. M. (2009). Homeros’dan Hobbes ve Ötesine: “Güvenlik” Kavramının Avrupa Geleneğindeki Boyutları. Uluslararası İlişkiler Dergisi, 6(22), 3–33.
Aslan, Ö. (2023). Anayasal Boyutuyla İnsan Hakları: Türkiye Örneği (Yayın No. 833883) [Doktora Tezi]. İstanbul Medeniyet Üniversitesi, İstanbul.
Aslan, Ö., & Nohutçu, A. (2025). 1982 Anayasası’nda İnsan Hakları: Hürriyet ve Otorite Dengesine İlişkin Bir Değerlendirme. Liberal Düşünce Dergisi, (118), 145–165. https://doi.org/10.36484/liberal.1630730
Baldwin, D. A. (1997). The Concept of Security. Review of International Studies, 23(1), 5–26.
Bayraktar, G. (2015). Siber Savaş ve Uluslararası Güvenlik Stratejisi. Ankara: Yeniyüzyıl Yayınları.
Baysal, B., & Lüleci, Ç. (2015). Kopenhag Okulu ve Güvenlikleştirme Teorisi. Güvenlik Stratejileri Dergisi, 11(22), 61–96.
Brauch, H. G. (2008). Güvenliğin Yeniden Kavramsallaştırılması: Barış, Güvenlik, Kalkınma ve Çevre Kavramsal Dörtlüsü. Uluslararası İlişkiler Dergisi, 5(18), 1–47.
Buzan, B. (1991). New Patterns of Global Security in the Twenty-First Century. International Affairs, 67(3), 431–451. https://doi.org/10.2307/2621945
Çağıran, M. E. (2020). Uluslararası Alanda İnsan Hakları (Genişletilmiş ve Gözden Geçirilmiş 4. Baskı). Ankara: Turhan Kitabevi.
Çıtak, E. (2017). Güvenlik ve İstihbarat. Ankara: Yeniyüzyıl Yayınları.
Dedeoğlu, B. (2004). Yeniden Güvenlik Topluluğu: Benzerliklerin Karşılıklı Bağımlılığından Farklılıkların Birlikteliğine. Uluslararası İlişkiler Dergisi, 1(4), 1–21.
Erdoğan, İ. (2013). Küreselleşme Olgusu Bağlamında Yeni Güvenlik Algısı. Gazi Akademik Bakış, 6(12), 265–292.
Gemici, E., & Yılmaz, H. (2019). Güvenlik Stratejileri ve Yönetimi Açısından Havacılık Güvenliği. Journal of Aviation, 3(1), 15–27. https://doi.org/10.30518/jav.550123
Güneş, M. A. (2020). İnsan Hakları Hukukuna Giriş (2. Baskı). Ankara: Adalet Yayınevi.
Hobbes, T. (2022). Leviathan: Bir Din ve Dünya Devletinin İçeriği, Biçimi ve Kudreti. Ankara: Yapı Kredi Yayınları.
Jackson, R. H., & Sørensen, G. (2013). Introduction to International Relations: Theories and Approaches. Oxford: Oxford University Press.
Karabulut, B. (2009). Küreselleşme Sürecinde Güvenlik Alanında Değişimler: Karadeniz’in Güvenliğini Yeniden Düşünmek. Karadeniz Araştırmaları, 6(23), 1–11.
Kavsıracı, O. (2023). Türkiye’deki İç Güvenlik Politikalarının Analizi. Ankara: Adalet Yayınevi.
Kavsıracı, O. (2024). Türkiye’de Polislik: Tarihsel Süreç, Rol ve Yöntemler (1. Baskı). Ankara: Gazi Kitabevi.
Kılıç, Y. (2015). Hobbes, Locke ve Rousseau’da “Doğa Durumu” Düşüncesi. Temaşa: Erciyes Üniversitesi Felsefe Bölümü Dergisi, (2), 97–117.
Koçal, A. V. (2019). Küreselleşme Sürecinde Güvenlik: Kriz, Toplumsal Hareketler, Otoriterleşme ve Resmî Şiddet. H. Acar (Ed.), Kamu Güvenliği Politikaları: Yerelden Küresele (ss. –). Ankara: Nobel Yayıncılık.
Kovancı, E. (2022). İklim Krizini Hak Temelli Yaklaşım Özelinde Değerlendirme. İDEALKENT, 13(37), 1535–1565.
Liotta, P. H., & Owen, T. (2006). Why Human Security? The Whitehead Journal of Diplomacy and International Relations, 7(1), 37–54.
Locke, J. (1960). Two Treatises of Government. Cambridge: Cambridge University Press.
Mavi, İ. (2022). İnsan Hakları Bağlamında Göçün Güvenlikleştirilmesi. MSGSÜ Sosyal Bilimler, 2(26), 252–268. https://doi.org/10.56074/msgsusbd.1148047
Rousseau, J.-J. (1761). Discourse on the Origin and Foundation of Inequality Among Mankind. London: R. and J. Dodsley.
Saetnan, A. (2018). Security. In B. A. Arrigo (Ed.), The SAGE Encyclopedia of Surveillance, Security, and Privacy (p. 891–895). Thousand Oaks, CA: SAGE.
Sandıklı, A., & Emeklier, B. (2012). Güvenlik Yaklaşımlarında Değişim ve Dönüşüm. A. Sandıklı (Ed.), Teoriler Işığında Güvenlik, Savaş, Barış ve Çatışma Çözümleri (s. 3–71). Ankara: Bilge Adamlar Stratejik Araştırma Merkezi Yayınları.
Sönmez, O. (2020). Ulusal Güvenlikte Yapay Zekâ Kullanımı: ABD ve Çin Örnekleri (1. Baskı). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
Şakar, Z. (2024). Psycho-Political Reasons of Rising Populism and Populist Movements. Politik Psikoloji Dergisi, 4(2), –. https://doi.org/10.5281/zenodo.14767537
Şakar, Z. (2025). A Study on the Psycho-Political Reasons for the European Union’s Policy of Integration, Security, and Peace in Europe. İçtimaiyat, 9(2), 645–663. https://doi.org/10.33709/ictimaiyat.1541878.
T.C. İçişleri Bakanlığı, Kamu Düzeni ve Güvenliği Müsteşarlığı. (2017). Güvenlik Terimleri Sözlüğü (2. Bs.). Ankara: T.C. İçişleri Bakanlığı Yayınları.
Waever, O. (1993). Securitization and Desecuritization (Vol. 5). Copenhagen: Centre for Peace and Conflict Research.
Waldron, J. (2003). Security and Liberty: The Image of Balance. The Journal of Political Philosophy, 11(2), 191–210.
Yenal, S. (2015). Küreselleşme Olgusunun Tanımı ve Mahiyeti. M. Terzi & S. Yenal (Eds.), Uluslararası Güvenlik ve Terörizm (s. 295–318). Ankara: Sinopsis Yayınları.
Yılmaz, S. (2007). 21. Yüzyılda Güvenlik ve İstihbarat. İstanbul: Milenyum Yayınları.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Özer ASLAN
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
