Türkiye’de Bankacılığın Ekonomi-Politik Dönüşümü ve Katılım Bankacılığının Kurumsallaşması
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.21709406Özet
Bu çalışma, Türkiye’de bankacılığın ekonomi-politik dönüşümünü ve katılım bankacılığının kurumsallaşma sürecini genelden özele ilerleyen bir çerçevede incelemektedir. Çalışmada bankacılık, yalnızca tasarrufların toplanması ve kredilerin kullandırılmasıyla sınırlı teknik bir aracılık faaliyeti olarak değil; sermaye birikimi, kredi tahsisi, finansal istikrar, devlet-piyasa ilişkileri ve toplumsal güvenle doğrudan bağlantılı kurumsal bir yapı olarak ele alınmaktadır. Bu doğrultuda önce bankacılığın ekonomi-politik işlevi açıklanmakta, ardından Türkiye’de 1980 sonrası finansal serbestleşme süreci, 2000-2001 bankacılık krizi ve kriz sonrasında ortaya çıkan yeniden yapılandırma dönemi değerlendirilmektedir. Çalışmanın devamında katılım bankacılığının teorik temelleri, faizsiz finans ilkeleri, reel sektörle bağlantılı fonlama anlayışı ve Türkiye’de Özel Finans Kurumlarından katılım bankalarına uzanan kurumsal dönüşümü incelenmektedir. Makalenin temel sonucu, katılım bankacılığının yalnızca dinî hassasiyetlere dayalı dar bir finansal model olarak görülemeyeceğidir. Katılım bankaları; finansal kapsayıcılık, atıl tasarrufların ekonomiye kazandırılması, bankacılık sisteminin çeşitlenmesi ve reel sektör finansmanı açısından ekonomi-politik öneme sahip kurumlardır. Bununla birlikte sektörün kalıcı biçimde güçlenebilmesi için ürün şeffaflığı, müşteri güveni, risk paylaşımı, danışma kurullarının etkinliği ve sürdürülebilir finans uygulamalarının geliştirilmesi gerekmektedir.
Anahtar kelimeler: bankacılık, Türk bankacılık sistemi, katılım bankacılığı, ekonomi politikası, finansallaşma, faizsiz finans
Referanslar
Acemoğlu, D., & Robinson, J. A. (2014). Ulusların düşüşü: Güç, zenginlik ve yoksulluğun kökenleri (F. R. Velioğlu, Çev.). İstanbul: Doğan Kitap.
Aslan, M. (2021). Siirt ilinde katılım bankacılığına yönelik algı: Bir alan araştırması (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Siirt Üniversitesi, Siirt.
Aydınbaş, Y. E. (2021). Tasarruf: İslam iktisadı yaklaşımı. İstanbul: İktisat Yayınları.
Balak, S. (2019). Türkiye’de katılım bankacılığı (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi, İstanbul.
Bildirici Çalık, E. (2016). Geleneksel bankalar ile katılım bankalarının finansal performanslarının Basel III kriterleri açısından kıyaslanması (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Van.
Çidem, T. (2020). Türkiye’de katılım bankacılığı: Mevcut durum, tartışmalar ve öneriler (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Sivas.
Çobankaya, F. T. (2014). Katılım bankalarının Türkiye’deki farkındalık düzeyinin tespiti: Batı Akdeniz Bölgesi’nde bir araştırma (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Süleyman Demirel Üniversitesi, Isparta.
Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu. (2025). Türk bankacılık sektörü temel göstergeleri: Aralık 2025. Ankara: BDDK. Erişim adresi: https://www.bddk.org.tr
Bankacılık Kanunu. (2005). 5411 sayılı Bankacılık Kanunu. T.C. Resmî Gazete, 25983.
Emiroğlu, O. (2019). Katılım bankacılığının Türkiye’deki yeri ve işleyişi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Kastamonu Üniversitesi, Kastamonu.
Eroğlu, İ., & Yeter, F. (2017). Neoliberal politik düşünce ekseninde yeni para politikası arayışları. Sosyal Bilimler Metinleri, 2017(1), 60-74.
Geren, M. (2021). Banka müşterilerinin katılım bankacılığı hakkındaki algısı: Samsun örneği (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi, İstanbul.
Hilferding, R. (1995). Finans kapital (Y. Öner, Çev.). İstanbul: Belge Yayınları.
Kurt, G. (2025). Katılım bankacılığının Türkiye finans sistemindeki yeri ve rolü (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi, Kahramanmaraş.
Kutval, Y. (2014). Katılım bankacılığının gelişimi ve Türkiye örneği (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Kırıkkale Üniversitesi, Kırıkkale.
Orhan, Z. H. (2020). 40 soruda katılım bankacılığı. İstanbul: İktisat Yayınları.
Özbilen, Ş. (2007). Türkiye’de sıcak paranın ekonomi politiği. Sosyal Bilimler Dergisi, 4(1), 77-90.
Özenli, V. (2024). Üniversite öğrencilerinin katılım bankacılığı algısı üzerine bir alan araştırması (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi, Bilecik.
Peker, M. (2022). Toplumun katılım bankacılığına bakışı (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Kastamonu Üniversitesi, Kastamonu.
Piketty, T. (2014). Yirmi birinci yüzyılda kapital (H. Koçak, Çev.). İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
Sakınç, S. Ö., & Poyraz, F. (2018). Katılım bankalarına yönelik yatırımcı algısı: Çorum ili örneği. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(1), 433-454. doi:10.17218/hititsosbil.399506
Schumpeter, J. A. (1934). The theory of economic development: An inquiry into profits, capital, credit, interest, and the business cycle. Cambridge, MA: Harvard University Press.
Smith, A. (2020). Milletlerin zenginliği: Doğası ve nedenleri üzerine bir inceleme (M. Acar, Çev.). İstanbul: Liberus Kitap.
Sunbat, A. (2016). Katılım bankacılığı (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Hasan Kalyoncu Üniversitesi, Gaziantep.
TKBB. (2012). Katılım bankaları 2012. İstanbul: Türkiye Katılım Bankaları Birliği. Erişim adresi: https://www.tkbb.org.tr/faaliyetler/yayinlar/yillik-sektor-raporlari
TKBB. (2019). Katılım bankaları 2019. İstanbul: Türkiye Katılım Bankaları Birliği. Erişim adresi: https://www.tkbb.org.tr/faaliyetler/yayinlar/yillik-sektor-raporlari
TKBB. (2024). Katılım bankaları 2024. İstanbul: Türkiye Katılım Bankaları Birliği. Erişim adresi: https://www.tkbb.org.tr/faaliyetler/yayinlar/yillik-sektor-raporlari
Tok, A. (2009). İslami finans sistemi çerçevesinde sukuk (İslami tahvil) uygulamaları, katılım bankaları ve Türkiye açısından değerlendirmeler (Yeterlik etüdü). Sermaye Piyasası Kurulu Hukuk İşleri Dairesi, Ankara.
Tripp, C. (2021). İslam ekonomisi: Kapitalizm meydan okuması. İstanbul: Bir Yayıncılık.
Tunç, H. (2022). Katılım bankacılığı: Felsefesi, teorisi ve Türkiye uygulaması. İstanbul: Nesil Yayınları.
Türkoğlu Karacaova, E. N. (2026). Finansallaşmanın Türk merkez bankacılığı üzerindeki etkileri (Yayımlanmamış doktora tezi). Hacettepe Üniversitesi, Ankara.
Uysal, G. (2019). Katılım bankacılığı (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Hasan Kalyoncu Üniversitesi, Gaziantep.
Yurttadur, M., & Yıldız, İ. (2017). Faizsiz finans. İstanbul: Beta Yayınları.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Kadir Çelik
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
