Çin’in Borç Diplomasisi Kapsamında Cibuti’de Yükselen Çin Hegemonyası
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.21710011Özet
Bu çalışma, Çin Halk Cumhuriyeti'nin Kuşak ve Yol Girişimi (BRI) kapsamında Cibuti Cumhuriyeti üzerinde uyguladığı "Borç Tuzağı Diplomasisi" (BTD) stratejisini ve bu sürecin yerel dinamiklerle etkileşimini incelemektedir. Araştırmanın temel problemi, Cibuti’nin dış borcunun GSYİH oranının %100 kritik eşiğini aşması ve stratejik altyapı varlıklarının (limanlar, demir yolları) finansal egemenlik riskiyle karşı karşıya kalmasıdır. Çalışmanın amacı, bu krizin yalnızca Çin’in genişlemeci kredi politikalarından mı kaynaklandığını, yoksa Cibuti hükumetinin verimsiz kamu harcamaları, israf odaklı prestij projeleri ve "Rantçı Devlet" yapısından kaynaklanan yönetişim zafiyetlerinin bu süreci nasıl tetiklediğini analiz etmektir. Araştırma yöntemi olarak nitel veri analizi benimsenmiştir; IMF, Dünya Bankası raporları ve güncel ekonomik istatistikler üzerinden vaka analizi (case study) tekniği uygulanmıştır. Bulgular, Çin’in sunduğu "hızlı ve koşulsuz" finansman modelinin, yerel elitlerin kleptokratik eğilimleriyle birleşerek ülkeyi Sri Lanka (Hambantota) örneğine benzer bir egemenlik devri riskine soktuğunu göstermektedir. Sonuç olarak çalışma, borç tuzağının sadece dışsal bir dayatma değil, içsel yönetim hatalarıyla derinleşen bir jeopolitik bağımlılık aracı olduğunu ortaya koymaktadır.
Anahtar Kelimeler: Cibuti, Çin, Borç Tuzağı Diplomasisi (BTD), Kamu İsrafı, Rantçı Devlet, Kuşak ve Yol Girişimi (BRI).
Referanslar
Abdoulkader, K. A. (2025). Djibouti’s geostrategic value: Sea trade, military presence and international relations. SSD Journal, 10(53), 151–162. https://doi.org/10.5281/zenodo.17695464,Erişim tarihi,17/09/2025
ADF. (2023, Ekim). Djibouti’s debt to China creates high stakes. Africa Defense Forum. https://adf-magazine.com/2023/10/djiboutis-debt-to-china-creates-high-stakes/ , Erişim tarihi,26/11/2025
Akhila, N. (2020). China’s Debt Trap Diplomacy in Sri Lanka. Vivekananda International Foundation.
Asia Times. (2018, 27 Mart). Djibouti the latest to fall victim to China’s ‘debt trap’ diplomacy. https://asiatimes.com/2018/03/djibouti-latest-fall-victim-chinas-debt-trap-diplomacy/, Erişim tarihi,06/03/2025
Atilla, G. (2019). Çin’in Kuşak ve Yol Girişimi Kapsamında Afrika Stratejisi: Cibuti Örneği. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi.
BBC, Dünya Bakasaı uluslararası borç istatstikası, https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-59892272 , Erişim tarihi,16/12/2024
Betz, B. (2020, 30 Nisan). What is China's Belt and Road Initiative? Fox News. https://www.foxnews.com/world/what-is-chinas-belt-road-initiative, Erişim tarihi,26/11/2025
Brautigam, D. (2021, 6 Nisan). Djibouti needed help, China had money, and now the U.S. and France are worried. Bloomberg. https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-04-06/djibouti-needed-help-china-had-money-and-now-the-u-s-and-france-are-worried, Erişim tarihi,12/04/2025
Brautigam, D., Huang, Y., & Acker, K. (2021). Risky Business: New Data on Chinese Loans and Africa’s Debt Problem. Research Report.
Chellaney, B. (2017, 20 Aralık). China’s Creditor Imperialism. Project Syndicate.
Cheng, A. (2018). Will Djibouti Become Latest Country to Fall Into China’s Debt Trap? Foreign Policy.
Connars, J. (2018, 27 Mart). Djibouti the latest to fall victim to China’s ‘debt trap’ diplomacy. Asia Times.
Çin Dışişleri Bakanlığı. (2025, Kasım). Çin’in Cibuti ile İlişkileri (中国同吉布提的关系). https://www.fmprc.gov.cn/web//gjhdq_676201/gj_676203/fz_677316/1206_677704/sbgx_677708/ , Erişim tarihi, 28/11/2025
Çin Halk Cumhuriyeti Ticaret Bakanlığı. (2019, Şubat). 2014-2018 Çin-Cibuti Ticari Durum Raporu (2014-2018年中国与吉布提经贸合作情况). Kuşak ve Yol Resmi Portalı. https://www.yidaiyilu.gov.cn/wcm.files/upload/CMSydylgw/201902/201902010334033.pdf, Erişim tarihi, 28/11/2025
Demirtaş, T. (2022). Küresel rekabetin Afrika cephesi: ABD ve Çin politikalarının karşılaştırılması. Tesam Akademi Dergisi, 10(1), 247-269. http://dx.doi.org/10.30626/tesamakademi.1169220 , Erişim tarihi,21/01/2025
Dursun, D. (1993). Cibuti. TDV İslâm Ansiklopedisi.
Elizabeth, E. R. (2018). Investigating the Detriment of Development Assistance: A Geopolitical Analysis of Sino-Djibouti Relations. Independent Study Project (ISP) Collection.
Fahmida, A., & Samin, F. A. (2020, 17-18 Ağustos). The Implications of BRI in Djibouti: A Critical Geopolitical Analysis. RAIS Conference Proceedings.
Fırat, H. Ş., & K., F. (2018). Doğu Afrika’nın Dünya’ya Açılan Penceresi: Cibuti. Bingöl Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi.
Göktürk, T. (2018). Küçük Ülke Büyük Hesaplar: Cibuti’nin Küresel Güç Mücadelesindeki Rolü. Akademik Ortadoğu, 13(1), 130.
Goth, M. (2022, 15 Aralık). Djibouti struggling to repay Chinese loan. Somaliland Current.
Günay, F. L. (t.y.). İnsanlığın Beşiğine Yolculuk: Etiyopya ve Cibuti Cumhuriyeti (ss. 71-74). Siyah İnci Yayınları.
Himmer, M., & Rod, Z. (2022). Chinese debt trap diplomacy: Reality or myth? Journal of the Indian Ocean Region, 18(3), 250–272. https://doi.org/10.1080/19480881.2023.2195280, Erişim tarihi,22/01/2025
Horn, S., Reinhart, C. M., & Trebesch, C. (2019). China's overseas lending (NBER Working Paper No. 26050). National Bureau of Economic Research. https://doi.org/10.3386/w26050, Erişim tarihi,13/02/2025
İktibas. (2018, 12 Ocak). ‘Bir Kuşak Bir Yol’ projesi nedir? Projeye dahil olan 65 ülke hangileri? Sabancı Üniversitesi İstanbul Politikalar Merkezi. https://iktibasdergisi.com/2018/01/12/bir-kusak-bir-yol-projesi-nedir-projeye-dahil-olan-65-ulke-hangileri/, Erişim tarihi,26/11/2025
International Monetary Fund. (2024). Djibouti: 2024 Article IV Consultation-Press Release; Staff Report; and Statement by the Executive Director for Djibouti (IMF Country Report No. 24/148). https://www.elibrary.imf.org/view/journals/002/2024/148/article-A003-en.xml , Erişim tarihi,22/09/2025
Kai, W. (2022, 7 Ocak). Çin Yoksul Ülkeleri 'Borç Tuzağına' Mı Düşürüyor? BBC News Türkçe.
Kandemir, S., & Aydın, A. (2019). China in Djibouti: Global Partner or Neo-colonial Master? Academia.
Magyar, K. I. (2022). China’s military base in Djibouti (KKI Policy Brief, No. 2022/15). Institute for Foreign Affairs and Trade (KKI). https://kki.hu/en/chinas-military-base-in-djibouti/, Erişim tarihi:11/06/2025
Mordechai, C. (2021). China consolidates its commercial foothold in Djibouti. The Diplomat.
Narins, T. & Agnew, J. (2022). Veiled futures? Debt burdens, the Belt Road Initiative, and official Chinese lending after coronavirus. Human Geography, 15(2), 190-205. https://www.researchgate.net/figure/The-50-countries-with-the-highest-Chinese-debt-to-GDP-ratio-and-their-outstanding-Chinese_fig1_356174467 , Erişim tarihi,06/01/2026
NTV. (2025, 25 Şubat). Çin'e en fazla borcu olan ülkeler belli oldu. https://www.ntv.com.tr/galeri/ekonomi/cine-en-fazla-borcu-olan-ulkeler-belli-oldu-milyarlarca-dolar-borcu-olan-20-ulke , Erişim tarihi,27/01/2025
Perspektif. (2022, 7 Ekim). BM Çin’deki insan hakları ihlallerini değerlendirmeyi reddetti. https://perspektif.eu/2022/10/07/ , Erişim tarihi,03/02/2026
Rana, P. B., & Xianbai, J. (2020). China's Belt and Road Initiative: Impacts on Asia and Policy Responses. Palgrave Macmillan. https://doi.org/10.1007/978-981-15-5171-0, Erişim tarihi,21/02/2025
Robert, L. (2021, 9 Şubat). What Is Kleptocracy? Definition and Examples. ThoughtCo. https://www.thoughtco.com/kleptocracy-definition-and-examples-5092538, Erişim tarihi,15/09/2025
Tiezzi, S. (2015). US General: China has 10 year contract for first overseas military base. The Diplomat. https://thediplomat.com/2015/11/us-general-china-has-10-year-contract-for-first-overseas-military-base/ , Erişim tarihi:15/04/2025
Walker, J. W. (2008). China, U.S. and Africa: Competition or Cooperation? DTIC. https://apps.dtic.mil/sti/tr/pdf/ADA481365.pdf, erişim tarihi:22/06/2025
Yılmaz, N. E. (2020). Kuşak ve Yol Girişiminin Finansmanı: Çin'in Borç Tuzağı mı? ResearchGate. https://alternatifpolitika.com/site/cilt/12/sayi/3/8-Elikucuk_Yildirim-Kusak-ve-Yol-Girisimi.pdf
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Reyhan Buğrahun
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
