Türkiye'de Veteriner Sağlık Meslek Liselerinin Kuruluş Mantığı Üzerine Toplumsal ve Tarihsel Bir Değerlendirme
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.21702976Özet
Bu çalışmada Türkiye’de veteriner sağlık meslek liselerinin kuruluş mantığı tarihsel ve toplumsal açıdan ele alınmıştır. Veteriner hekimliği tarihi üzerine yapılan çalışmalar çoğunlukla Osmanlı’da askerî ve sivil veteriner eğitimi, Cumhuriyet döneminde veteriner fakülteleri, meslek tarihi ve deontoloji konuları etrafında şekillenmiştir. Buna karşılık veterinerlik hizmetlerinde görev alacak yardımcı teknik personeli yetiştiren ortaöğretim kurumlarının kuruluş gerekçesi ve mesleki-teknik eğitim içindeki yeri daha sınırlı biçimde değerlendirilmiştir. Bu çalışmada söz konusu eksikliğin bir nebze doldurabilmesi maksadıyla ülkemizdeki veterinerlik eğitimi içerisinde, veteriner sağlık meslek liselerinin hangi tarihsel şartlar ve toplumsal ihtiyaçlar doğrultusunda ortaya çıktığı incelenmiştir. Araştırmada tarihsel araştırma yaklaşımı esas alınmış; kitaplar, makaleler, mevzuat metinleri ve çevrim içi kaynaklardan yararlanılmıştır. Çalışmada veteriner hekimliğin tarihsel gelişimi, halk sağlığıyla ilişkisi, hayvancılık sektörü, salgın hayvan hastalıkları ve yardımcı personel ihtiyacı birlikte değerlendirilmiştir. Sonuç olarak veteriner sağlık meslek liselerinin, ortaöğretim düzeyinde meslekî eğitim veren sıradan kurumlar olarak değerlendirilemeyeceği anlaşılmıştır. Bu okulların, Osmanlı’dan günümüze uzanan köklü veterinerlik birikiminin tamamlayıcı unsurlarından biri olduğu tespit edilmiştir. Bu açıdan veteriner sağlık teknisyenliği, veteriner hekimlik hizmetlerinin sahadaki işleyişini destekleyen mütemmim cüzlerinden biri olarak değerlendirilebilir.
Anahtar kelimeler: veteriner sağlık meslek liseleri, veteriner sağlık teknisyeni, mesleki ve teknik eğitim, veteriner halk sağlığı, veteriner hekimlik tarihi, hayvancılık sektörü
Referanslar
Acha, P. N. (1978). A balanced relationship. World Health, October 1978, 7-9. Erişim adresi: https://iris.who.int/handle/10665/368277
Alkan, M. ve İstanbulluoğlu, E. (2010). Dünyada ve ülkemizde veteriner hekimliğin geleceği. Çiftlik, 317, 61-66. Erişim adresi: https://kutuphane.tarimorman.gov.tr/vufind/Record/1174271
Aslan, R. (2016). Osmanlı’dan Cumhuriyet’e veteriner hekimliği eğitimi: Bir mektup analizi. Kocatepe Veterinary Journal, 9(4), 332-338. doi: 10.5578/kvj.39341
Atila, C. (2022). İnsanlık tarihinde hayvancılığın önemi. Veteriner Sağlık Teknisyenleri ve Teknikerleri Derneği. Erişim adresi: https://vested.org.tr/Kurumsal/MeslekTarihcesi/tabid/21148/Default.aspx
Aygün, S. T. (1938). Bulaşık ve salgın hastalıklar bilgisi (Epidemiologie): Genel bölüm, genel salgınlar bilgisi. İkinci bölüm, salgınlarla savaş ve veteriner sağlık zabıtası tatbikatı. Ankara: y.y. Erişim adresi:https://kutuphane.tarimorman.gov.tr/vufind/Record/9462
Bekman, M. (1940). Veteriner tarihi. Ankara: Ankara Basım ve Cilt Evi. Erişim adresi: https://kutuphane.tarimorman.gov.tr/vufind/Record/7761
Bekman, M. (1945). Veteriner hekimliğimizin büyükleri: Biyografi. İstanbul: Marifet Basımevi. Erişim adresi: https://kutuphane.tarimorman.gov.tr/vufind/Record/17803
Boz, M. (2010, 8 Ekim). Veteriner sağlık teknisyeni ve teknikeri. T.C. Millî Eğitim Bakanlığı Projeler Koordinasyon Merkezi, İş Piyasası İş Analiz Grubu Meslek Analizi. Veteriner Sağlık Teknisyenleri ve Teknikerleri Derneği sitesinden erişilmiştir. Erişim adresi: https://www.vested.org.tr/Tan%C4%B1mveG%C3%B6revler/tabid/21149/Default.aspx
Bögel, K. (1978). Rabies. World Health, October 1978, 22-26. Erişim adresi: https://iris.who.int/handle/10665/368277
Çeşme, V. (2014). Osmanlı’da ziraati modernleştirme sürecinde Halkalı Ziraat Mektebi (1892-1928): Kuruluşu ve idari yapısı. Osmanlı Bilimi Araştırmaları, 15(2), 39-80. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/iuoba/article/14363
Dilgimen, H. (1947). Veteriner hekimliği tarihi: Eski çağ medeniyetlerinde - Osmanlılarda. İstanbul: Bozkurt Matbaası. Erişim adresi: https://kutuphane.tarimorman.gov.tr/vufind/Record/17804
Dinçer, F. (1979). Türkiye’de askerî veteriner hekimlik tarihi üzerinde araştırmalar. Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi, 26(3-4), 1-13. doi: 10.1501/Vetfak_0000001026
Dinçer, F. (2005). Veteriner hekimliği arşivinden bir örnek: Fazlı Faik Yeğül’ün otobiyografisi. Osmanlı Bilimi Araştırmaları, 6(2), 117-124. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/13289
Dinçer, F. (2011). “2011 Mehmet Âkif Ersoy yılı” anısına veteriner hekim gözüyle Veteriner Hekim Mehmet Âkif Ersoy dosyası. Ankara: Türk Veteriner Hekimleri Birliği. Erişim adresi: https://kutuphane.tarimorman.gov.tr/vufind/Record/16937
Erk, N. (1959). Türkiye’de veteriner hekimlik öğretiminin başlangıcı ve bugüne kadar geçirdiği safhalar üzerinde yeni araştırmalar I. Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi, 6(1-2), 80-85. doi: 10.1501/Vetfak_0000001814
Erk, N. (1961). A study of the veterinary section of Ibn Al-Awwam’s “Kitab Al-Falâha”. Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi, 8(3), 241-250. doi: 10.1501/Vetfak_0000001945
Erk, N. (1973). Türkiye Cumhuriyetinin 50. yılında (1923-1973) veteriner hekimlik öğretiminin gösterdiği gelişmeler. Ankara: Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi. Erişim adresi: https://kutuphane.tarimorman.gov.tr/vufind/Record/7751
Erk, N. ve Akkerman, N. C. (1969). Türkiye’de sığır vebası salgınları ve eradikasyonu tarihi (Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi Yayınları No. 242, Monografi No. 144). Ankara: Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi. Erişim adresi: https://kutuphane.tarimorman.gov.tr/vufind/Record/7945
Guthrie, E. (1939). History of veterinary medicine. The Iowa State University Veterinarian, 2(1), 1-6. Erişim adresi: https://dr.lib.iastate.edu/bitstreams/6e925e36-e141-485d-9820-073fc04f80f4/download
Hayvan Sağlık Memurları Mektebi ve Bu Memurların Vazife ve Salâhiyetleri Hakkında Nizamname. (1941, 28 Mayıs). Bakanlar Kurulu Kararı No. 2/15799. Resmî Gazete, Sayı 4819.
Kaplan, M. M. (World 1953). The concept of veterinary public health and its application in the Health Organization. Chronicle of the World Health Organization, 7(9), 227-235. Erişim adresi: https://iris.who.int/handle/10665/250667
Karacaoğlu, E. (2015). Kuduz hastalığına dâir ilk kitabımız: Kuduz illeti ve tedâvîsi. Turkiye Klinikleri Journal of Medical Ethics-Law and History, 23(3), 73-85. doi: 10.5336/mdethic.2015-46820
Kaynakçı, C. ve Boz, İ. (2020). Mesleki ve teknik Anadolu liselerinde tarımla ilgili alanları seçen öğrencilerin profili ve alan seçimlerini belirleyen faktörler. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 39(3, 100. Yıl Eğitim Sempozyumu Özel Sayı), 16-34. doi: 10.7822/omuefd.677764
Köy ve Ziraat Kalkınma Kongresi Ankara. (1938a). Birinci Köy ve Ziraat Kalkınma Kongresi, 1938, Ankara: Sağlık müesseseleri ve hayvan hastaneleri raporu, hayvan hastalıklarıyla mücadele umumi raporu (Kongre yayını B Serisi, Takım 15). Ankara: Ziraat Vekâleti. Erişim adresi: https://kutuphane.tarimorman.gov.tr/vufind/Record/15414
Köy ve Ziraat Kalkınma Kongresi Ankara. (1938b). Birinci Köy ve Ziraat Kalkınma Kongresi, 1938, Ankara: Sığırcılık raporu, 1938 Ziraat Kongresi için Veteriner İşleri Umum Müdürlüğünce hazırlanan koyunculuk (merinos, tiftik) raporu, Türkiye sütçülük vaziyeti (Kongre yayını B Serisi, Takım 13). Ankara: Ziraat Vekâleti. Erişim adresi: https://kutuphane.tarimorman.gov.tr/vufind/Record/15176
Küçükaslan, Ö. ve Yerlikaya, N. (2016). Türkiye’de veteriner hekimliği tarihi ve deontoloji alanı akademisyenlerinin biyografi çalışmaları bibliyografyası. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9(45), 282-287. Erişim adresi: https://www.sosyalarastirmalar.com/articles/bibliography-of-biographic-studies-of-the-history-of-veterinary-medicine-anddeontology-academicians-in-turkey.pdf
Küçükaslan, Ö. ve Yiğit, A. (2021). Türkiye’de veteriner hekimliği tarihi ve deontoloji alanı akademisyenlerinin bilimsel çalışmaları bibliyografyası (1950-2015). Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 14(77), 376-414. Erişim adresi: https://www.sosyalarastirmalar.com/articles/bibliography-of-scientific-studies-of-the-history-of-veterinary-medicine-anddeontology-academicians-in-turkey-19502015.pdf
Lord, C. (2016). One and the same? An investigation into the connection between veterinary and medical practice in ancient Egypt. C. Price, R. Forshaw, A. Chamberlain ve P. Nicholson (Ed.) içinde, Mummies, magic and medicine in ancient Egypt: Multidisciplinary essays for Rosalie David (s. 142-156). Manchester: Manchester University Press. doi: 10.7765/9781784997502.00024
Mark, J. J. (2020). A brief history of veterinary medicine. World History Encyclopedia. Erişim adresi: https://www.worldhistory.org/article/1549/a-brief-history-of-veterinary-medicine/
Matyás, Z. (1978). Animals and man. World Health, October 1978, 3-6. Erişim adresi: https://iris.who.int/handle/10665/368277
Mavroğlu, N. (1946, 8 Mayıs). Veteriner tarihi hakkında notlar. T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı İstanbul Pendik Veteriner Kontrol Enstitüsü. Erişim adresi: https://vetkontrol.tarimorman.gov.tr/pendik/Sayfalar/Detay.aspx?SayfaId=32
Melikoğlu, B. ve Osmanağaoğlu, Ş. (2009). Veteriner sağlık teknisyenliği eğitiminin başlangıcı ve tarihsel gelişimi. Türk Veteriner Hekimleri Birliği Dergisi, 9(3-4), 78-86. Erişim adresi: https://tvhb.org.tr/wp-content/uploads/2019/03/TVHB_Dergi_2009_3_4.pdf
Millî Eğitim Bakanlığı. (2019). Geçmişten günümüze fotoğraflarla meslekî ve teknik eğitim: 11. yy.-21. yy. Ankara: Millî Eğitim Bakanlığı. Erişim adresi: https://www.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2019_05/30093130_mesleki_teknik_egitim_kitap.pdf
Murphy, F. A. (2008). The foundations of medical and veterinary virology: Discoverers and discoveries, inventors and inventions, developers and technologies. Erişim adresi: https://archive.onehealthinitiative.com/publications/Discoverers%20and%20Discoveries%208-08.pdf
Özgür, A. (1997). Veteriner hekim terimi üzerine tarihsel bir araştırma. Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi, 44(1), 97-104. doi: 10.1501/Vetfak_0000000660
Öztoprak, D., Serpen, A. ve Aksakoğlu, G. (2015). Veteriner halk sağlığının zoonoz kontrolündeki yeri. Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi, 24(3), 114-124. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/download/issue-full-file/29079
Rosický, B. (1978). Sharing our towns. World Health, October 1978, 10-13. Erişim adresi: https://iris.who.int/handle/10665/368277
Serpen, A. (2023). Tek sağlık yaklaşımının kökeni: Dünyada ve Türkiye’deki mevcut durumu. Journal of One Health Research, 1(3), 1-32. doi: 10.5281/zenodo.8420120
Somvanshi, R. (2006). Veterinary medicine and animal keeping in ancient India. Asian Agri-History, 10(2), 133-146.
Soydan, H. (Haz. ve Çev.). (2015). Zira’i Matbu’at -III- (Ö. Soydan, Ed., F. Recep, Düz.). Ankara: Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı, Eğitim Yayım ve Yayınlar Dairesi Başkanlığı.
Strauch, D. (1978). Manure management. World Health, October 1978, 18-21. Erişim adresi: https://iris.who.int/handle/10665/368277
Subhi Edhem. (2024). Nevsâl-i Baytarî (Seda Tan, Çev.). İstanbul: Liberus Kitap.
Şahsuvaroğlu, L. (2010). Mehmet Akif: Millî şairin baytar ve muallim olarak portresi. Ankara: Tarım ve Köyişleri Bakanlığı. Erişim adresi: https://kutuphane.tarimorman.gov.tr/vufind/Record/18055
Tolga, B. (2008). Avrupa Birliği’nde hayvan hastalıkları kontrolünde izlenebilirliğin veteriner halk sağlığı açısından önemi ve Türkiye’deki durum (AB uzmanlık tezi). Ankara: Tarım ve Köyişleri Bakanlığı, Dış İlişkiler ve Avrupa Birliği Koordinasyon Dairesi Başkanlığı. Erişim adresi: https://kutuphane.tarimorman.gov.tr/vufind/Record/1181602
Veteriner Sağlık Teknisyenleri ve Teknikerleri Derneği. (2022). 1910 yılından günümüze veteriner sağlık teknisyenliğinin yüzyılı aşkın tarihi. Erişim adresi: https://vested.org.tr/Kurumsal/MeslekTarihcesi/tabid/21148/Default.aspx
World Health. (1978). All creatures great and small. World Health, October 1978, 16-17. Erişim adresi: https://iris.who.int/handle/10665/368277
Ziraat Vekâleti. (1960). Öğretim müesseseleri: Ziraat - veteriner - orman. Ankara: Ziraat Vekâleti. Erişim adresi: https://kutuphane.tarimorman.gov.tr/vufind/Record/2272
Ziraat Vekâleti Vazife ve Teşkilât Kanunu. (1937, 14 Haziran). Kanun No. 3203. Resmî Gazete, Sayı 3630, s. 848.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Esma Nur ATAR
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
