Balkanlarda Güç Dengesi: Osmanlı'da Sırp İsyanı Döneminde (1804-1878) Avusturya ve Rusya
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.21701979Özet
Dört yüz yılı aşkın bir süre Osmanlı millet sistemi içinde yönetilen Sırplar, Avrupa’da yükselen ulusçuluğun ve Avusturya entelijensiyasının aydınlanmasından esinlenerek kendi ulus-devletini kurma yolunda bir bağımsızlaşma hareketine girişmiştir. Osmanlı egemenliğinden çıkmak amacıyla 1804’te başlayan Sırp bağımsızlık hareketi, Avusturya aydınlanmasından etkilendiği kadar, 1774’ten beri varlığına ve Pan-Slavist siyasetine güvendiği Çarlık Rusya’nın himayesinde hedeflerine ulaşmıştır. 1804-1878 arası süreçte Avusturya ve Rusya’nın Osmanlı ile ilişkileri, Osmanlı Sırplarının ulus-devletleşme sürecini doğrudan etkilemiş ve 1878’deki Berlin Anlaşması ile süreç başarıya ulaşmıştır. Bu makale, Sırp bağımsızlık hareketinin düşünsel hazırlık sürecinde, birinci Sırp isyanı döneminde (1804-1815) ve 1830’daki resmî özerklik başlangıcından Berlin Anlaşması’na (1878) kadar olan üç ayrı dönemde Avusturya ve Rusya’nın Sırp ulusçuları ile ilişkilerini ele almaktadır. Çalışmada, söz konusu devletlerin Sırplara yönelik politikalarının yalnızca etnik ve dinî yakınlık temelinde değil, aynı zamanda Osmanlı İmparatorluğu üzerindeki nüfuz mücadelesi ve Avrupa’daki güç dengesi hesapları doğrultusunda şekillendiği savunulmakta; böylece Sırp bağımsızlık sürecinin yalnızca bir uluslaşma hareketi değil, aynı zamanda büyük güç rekabetinin Balkanlardaki yansıması olduğu ortaya konulmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Sırp İsyanı, Sırp Bağımsızlığı, Ulusçuluk, Avusturya, Rusya.
Referanslar
Akpınar, Ö. (2022). Ukrayna millî kimlik inşa sürecinde kiliselerin rekabeti. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 10(33), 1–18.
Aleksov, B. (2014). The Serbian Orthodox Church. İçinde L. N. Leustean (Ed.), Orthodox Christianity and nationalism in nineteenth-century Southeastern Europe (ss. 65–100). Fordham University Press.
Arslanyürek, Y. (2024). 1841 Niş İsyanı karşısında Sırbistan ve Osmanlı Devleti. Balkan Araştırma Enstitüsü Dergisi, 13(1), 1–27. https://doi.org/10.30903/Balkan.1505807
Aslantaş, S. (2009). Sırp İsyanı’nın uluslararası boyutu. Uluslararası İlişkiler, 6(21), 109–136.
Aslantaş, S. (2023). Osmanlı’da Sırp isyanları: 19. yüzyılın şafağında Balkanlar. Selenge Yayınları.
Banac, I. (1997). Sırbistan’da milliyetçilik. İçinde K. Saybaşılı ve G. Özcan (Ed.), Yeni Balkanlar, eski sorunlar (ss. 87–116). Bağlam Yayıncılık.
Bataković, D. T. (2006). A Balkan-style French revolution? The 1804 Serbian uprising in European perspective. Balcanica, 36, 113-128. https://doi.org/10.2298/BALC0536113B
Braude, B. (2014). Introduction. İçinde B. Braude (Ed.), Christians and Jews in the Ottoman Empire (ss. 1–49). Lynne Rienner Publishers.
Ćorović, V. (1933). Istorija Jugoslavije. Narodno Delo.
Ćorović, V. (1938). Vuk Karadžić (1787–1864). The Slavonic and East European Review, 16(48), 667–677.
Gürak, H. G. (1999). Kuruluşunun 700. yılında Osmanlı. NESA Basın Yayın.
Hoare, M. A. (2024). Serbia: A modern history. Oxford University Press.
İsmail, F. (1982). Bükreş Andlaşmasının müzakeresi, 1811–1812. Belleten, 47(181), 73–119.
Jelavich, B. (2006a). Balkan tarihi I: 18. ve 19. yüzyıllar. Küre Yayınları.
Jelavich, B. (2006b). Balkan tarihi II: 20. yüzyıl. Küre Yayınları.
Karal, E. Z. (1995). Osmanlı tarihi (C. 7). Türk Tarih Kurumu.
Karpat, K. H. (2012). Balkanlarda Osmanlı mirası ve milliyetçilik. Timaş Yayınları.
Ković, M. (2011). The beginning of the 1875 Serbian uprising in Herzegovina: The British perspective. Balcanica, 41, 55–71.
Kurat, A. N. (1987). Rusya tarihi: Başlangıçtan 1917’ye kadar. Türk Tarih Kurumu.
Leovac, D. (2022). Two visits of Serbian Prince Mihailo Obrenovic to the sultans in 1839/40 and 1867. İçinde S. Nurdan ve M. Özler (Haz.), XVIII. Türk Tarih Kongresi: Kongreye sunulan bildiriler: III. cilt: Osmanlı tarihi ve medeniyeti (ss. 273–288). Türk Tarih Kurumu.
Ljušić, R. (2008). Istorija za treći razred gimnazije opšteg i društveno-jezičkog smera. Zavod za Udžbenike.
Meriage, L. P. (1978). The First Serbian Uprising (1804–1813) and the nineteenth-century origins of the Eastern Question. Slavic Review, 37(3), 421–439. https://doi.org/10.2307/2497684
Ortaylı, İ. (2018). İmparatorluğun en uzun yüzyılı. Kronik Yayınları.
Özkan, A. (2011). Miloş’tan Milan’a Sırp bağımsızlığı. IQ Kültür Sanat Yayıncılık.
Özkan, A. (2013). Bağımsızlıktan Sırp-Hırvat-Sloven Krallığı’na (1878–1918). IQ Kültür Sanat Yayıncılık.
Rajić, N. V. (2010). Istorija za 8. razred osnovne škole. Zavod za Udžbenike.
Todorova, M. (1997). Balkanlarda Osmanlı mirası. İçinde K. Saybaşılı ve G. Özcan (Ed.), Yeni Balkanlar, eski sorunlar (ss. 117–145). Bağlam Yayıncılık.
Todorova, M. (2022). Balkanları tahayyül etmek. İletişim Yayınları.
Ugarković, U. (2017). Sırp ve Türk güncel tarih ders kitaplarının karşılaştırmalı incelenmesi [Yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. (Tez No. 476524)
Zhelyazkova, A. (2002). Islamization in the Balkans as a historiographical problem: The Southeast-European perspective. İçinde F. Adanır ve S. Faroqhi (Ed.), The Ottomans and the Balkans: A discussion of historiography (ss. 223–266). Brill.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Göksal Caner Malatya, Özgenur Çaputlu
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
