Siyasal Kültürün Kurumsal Siyasete Etkisi: Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi Üzerine Bir Değerlendirme
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.21702534Özet
Bu çalışma, Türkiye’nin 2017 yılında değiştirilen yeni hükümet sisteminin Türk siyasal kültürü perspektifinden değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Siyasal kültür kavramı, Almond ve Verba’nın kazandırmış olduğu kuramsal çerçeve ekseninde ele alınmış; sistem değişikliğinin, Türkiye’nin tarihsel süreci boyunca miras edindiği siyasal kültür yapısıyla olan ilişkisi incelenmiştir. Bu bağlamda araştırmanın temel sorusu, Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’nin oluşturulmasında Türk siyasal kültürünün nasıl bir rol üstlendiği anlatılacaktır. Bu kapsamda Türkiye’de siyasal kültürün tarihsel seyri, siyasal kültürün temel yapıları ve süreklilik arz eden yönleri ortaya konmuş; siyasal kültürün Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi üzerindeki etkileri açıklanmaya çalışılmıştır. Türk siyasal kültürünün otorite yapısı, merkeziyetçiliğe olan bağlılığı, benimsediği liderlik yapısı, toplum ve devlet arasındaki bağ gibi boyutların yeni hükümet sistemine yansıması değerlendirilmiştir. Böylece değişikliklerin sadece yapısal boyutta kalmadığı, kurumsal dönüşümün yanında toplumsal ve kültürel algılama biçimleriyle paralellik gösterecek şekilde dönüştüğü ifade edilmiştir. Araştırma neticesinde Türkiye’de siyasal sistem ve siyasal kültür paralel bir şekilde birbirini etkilemektedir. Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi, var olan siyasal kültür özelliklerini pekiştirerek kendine özgün bir başkanlık sistemi oluşturmuştur. Bu sonuç, siyasal sistem değişikliklerinin sadece hukuksal ve yapısal düzenlemelerle değil; toplumsal değerler ve liderlik yapısı ile de etkileşim içinde olduğunu göstermektedir. Bu sebeple Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’nin benzerlerinden ayrılan yönünün siyasal kültür yapısından kaynaklandığını söylemek mümkündür.
Anahtar kelimeler: siyasal kültür, Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi, kurumsal siyaset, başkanlık sistemi
Referanslar
Akarlı, E. D., & Ben-Dor, G. (Eds.). (1975). Political participation in Turkey: Historical background and present problems. Boğaziçi University Publications.
Akyol, E. (2013). Merkez-çevre ilişkileri ve modelin geçerliliği. İçinde A. Karadağ (Ed.), Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Türkiye’de siyasal hayat (ss. 392–451). Orion Kitabevi.
Aşık, S. (2017). Türk siyasal hayatında Millî Nizam Partisi kitap tanıtımı. Uluslararası Tarih ve Sosyal Araştırmalar, 17, 307–314.
Aydın, R. (2016). Türk siyasal kültürü açısından hükümet sistemlerinin (parlamenter sistem ve başkanlık sistemi) değerlendirilmesi. Akademik Hassasiyetler, 3(6), 13–41.
Coşkun, M. B. (2017). Türk kamu yönetimi perspektifinde Soğuk Savaş sonrası oluşan yeni tehditler. Alternatif Politika, 9(1), 109–130.
Cumhuriyet Halk Partisi. (2023, 22 Mart). Millet İttifakı, İttifak Protokolü’nü YSK Başkanlığı’na sundu. https://chp.org.tr/haberler/millet-ittifaki-ittifak-protokolunu-ysk-baskanligina-sunuldu
Çaha, Ö. (2000). Aşkın devletten sivil topluma. Gendaş Kültür.
Doğanay, T. C. (2014). Devlet ve toplum ilişkisinde siyasal iktidar dengeleri: Yeni merkez, yeni çevre [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Niğde Üniversitesi.
Durdu, Z. (2013). Türkiye’de siyasal kültürü anlamak. Kadim Yayınları.
Gülener, S., & Miş, N. (2017). Cumhurbaşkanlığı sistemi. (SETA Analiz No. 190). SETA. https://media.setav.org/tr/dosya/2017/02/analiz-cumhurbaskanligi-sistemi.pdf
Hakyemez, Y. Ş. (2012). Hükümet sistemi arayışları ve yeni anayasa. İçinde E. Göztepe & A. Çelebi (Eds.), Demokratik anayasa: Görüşler ve öneriler (ss. 270–297). Metis Yayınları.
Heper, M. (2011). Türkiye’nin siyasal hayatı. Doğan Kitap.
Heper, M. (2023). Türkiye’de devlet geleneği. Doğu Batı Yayınları.
Heywood, A. (2019). Siyaset (F. Bakırcı, Çev.). Felix Kitap.
Kabasakal, M. (2016). Türkiye’de siyasal partiler. İçinde M. Kabasakal (Ed.), Türkiye’de siyasal yaşam: Dün, bugün, yarın (ss. 221–251). İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
Kamalak, İ., Gül, H., & Sallan Gül, S. (2015). Demokrasi, siyasal rejim ve başkanlık sistemi tartışmalarının karşılaştırmalı analizi. Toplum ve Demokrasi, 9(19–20), 127–148.
Karakoç, Ş. M. (2024). Devlet ve toplum arasında: Türkiye’de egemenlik, rejim ve siyasal kültür. FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, 23, 91–114. https://doi.org/10.16947/fsmia.1499540
Karatepe, Ş., Alkan, H., Atar, Y., Bingöl, Y., & Durgun, G. B. (2017). Sorularla Cumhurbaşkanlığı sistemi. Memur-Sen Yayınları.
Kışlalı, A. T. (1994). Siyaset bilimi. İmge Kitabevi.
Kuru, A. T., & Stepan, A. (2013). Bir “ideal tip” ve skala olarak laiklik: Türkiye, Fransa ve Senegal karşılaştırması. İçinde A. T. Kuru & A. Stepan (Eds.), Türkiye’de demokrasi, İslam ve laiklik (H. Tatoğlu, Çev.; ss. 91–114). İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
Küçükyılmaz, M. (2009). Türkiye’de siyasal katılım: Tek partiden AK Parti’ye siyasal İslam ve demokrasi tartışmaları. Birey Yayıncılık.
Mardin, Ş. (2014). Türk siyasetini açıklayabilecek bir anahtar: Merkez-çevre ilişkileri. İçinde E. Kalaycıoğlu & A. Y. Sarıbay (Eds.), Türk siyasal hayatı: Türkiye’de politik değişim ve modernleşme (ss. 115–147). Sentez Yayınları.
Milli Selamet Partisi. (1973). 1973 seçim beyannamesi. Fatih Yayınevi Matbaası.
Miş, N., & Duran, B. (2017). Türkiye’de siyasal sistemin dönüşümü ve Cumhurbaşkanlığı sistemi. SETA.
Niray, N., & Deniz, D. (2009). Geçmişten günümüze Türkiye’de demokrasi ve siyasal kültür paradigmaları. İçinde N. Niray (Ed.), Siyasal kültür yazıları (ss. 59–92). Derin Yayınları.
Öğün, S. S. (2004). Türk politik kültürü. Alfa Yayınları.
Özbudun, E. (2012). 1924 Anayasası. İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
Özbudun, E. (2019). Anayasacılık ve demokrasi. Yetkin Yayınları.
Özbudun, E., & Hale, W. (2010). Türkiye’de İslamcılık, demokrasi ve liberalizm: AKP olayı. Doğan Kitap.
Parla, T. (1991). Türkiye’de siyasal kültürün resmî kaynakları: Atatürk’ün Nutku (C. 1). İletişim Yayınları.
Parmaksız, Ş. (2017). Siyasal kampanyaların Amerikalaşması: 2014 Cumhurbaşkanlığı seçiminde adayların kampanya örnekleri [Yüksek lisans tezi, Çankaya Üniversitesi].
Roskin, M. G., Cord, R. L., Medeiros, J. A., & Jones, W. S. (2015). Siyaset bilimi: Bir giriş (A. Yayla, Çev.). Adres Yayınları.
Sarıbay, A. Y. (1994). Siyasal sosyoloji. Der Yayınları.
Sarıbay, A. Y., & Öğün, S. S. (2019). Politikbilim. Sentez Yayınları.
Sokullu-Canan, E. Ş. (2021). Siyasal kültür. İçinde S. Sayarı & H. Dikici Bilgin (Eds.), Karşılaştırmalı siyaset: Temel konular ve yaklaşımlar (ss. 102–121). İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
Şendal, T. (2025, 12 Ocak). Karizma ve kriz arasında: Türkiye siyasetinin lider kültü çıkmazı. Yeni Arayış. https://www.yeniarayis.com/yazi/karizma-ve-kriz-arasinda-turkiye-siyasetinin-lider-kultu-cikmazi-9934
Tanör, B. (2022). Osmanlı-Türk anayasal gelişmeleri. Yapı Kredi Yayınları.
Turan, İ. (2014). Türkiye’de siyasal kültürün oluşumu. İçinde E. Kalaycıoğlu & A. Y. Sarıbay (Eds.), Türk siyasal hayatı: Türkiye’de politik değişim ve modernleşme (ss. 479–512). Sentez Yayınları.
Türk Dil Kurumu. (t.y.). Türk Dil Kurumu sözlükleri. https://sozluk.gov.tr/
Türkiye Cumhuriyeti. (1982). Türkiye Cumhuriyeti Anayasası (Kanun No. 2709). https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.2709.pdf
Türkiye Cumhuriyeti. (2012). Cumhurbaşkanı Seçimi Kanunu (Kanun No. 6271). Resmî Gazete, 28185. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2012/01/20120126-6.htm
Türkiye Cumhuriyeti. (2022, 6 Nisan). Milletvekili Seçimi Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun (Kanun No. 7393). Resmî Gazete (Sayı 31801). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2022/04/20220406-1.htm
Uluşahin, N. (2016). Kuvvetler ayrılığı ve yasama-yürütme ilişkileri. İçinde M. Kabasakal (Ed.), Türkiye’de siyasal yaşam: Dün, bugün, yarın (ss. 39–66). İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
Uygun, S. V. (2014). Osmanlı’dan günümüze yöneten-yönetilen etkileşimleri üzerine. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(26), 279–314.
Yaman, A., & Ünal, H. (2021). Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’nin yürütme erki bağlamında değerlendirilmesi. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 26(2), 225–246.
Yayla, A. (2016). Siyaset bilimi. Adres Yayınları.
Yeni Akit. (2017, 25 Ocak). Merhum liderler “başkanlık” hakkında ne dedi? Yeni Akit. https://www.yeniakit.com.tr/haber/merhum-liderler-baskanlik-hakkinda-ne-dedi-267441.htm
Yolcu, T. (2019). Türkiye’de siyasal kültür ve siyasal liderlik anlayışının temelleri üzerine genel bir değerlendirme. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 12(1), 93–106. https://doi.org/10.25287/ohuiibf.440003
Yüksek Seçim Kurulu. (t.y.). Milletvekili genel seçim arşivi. 30 Mayıs 2026 tarihinde https://www.ysk.gov.tr/tr/secim-arsivi/2612 adresinden erişildi.
Zürcher, E. J. (2018). Modernleşen Türkiye’nin tarihi (Y. Saner, Çev.). İletişim Yayınları.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Havva Şeyma Fener
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
